Viêm màng não ký sinh trùng

1. Khái niệm viêm màng não và viêm màng não ký sinh trùng

1. 1. Viêm màng não?

Viêm màng não là triệu chứng viêm của các màng bảo vệ bao quanh tủy sống và não bộ, gọi chung là màng não. Tác nhân gây ra viêm màng não thường gặp gồm có các vi khuẩn, virus, vi nấm và ký sinh trùng. Ngoài ra còn một số tác nhân hóa học, vật lý, thuốc và những tế bào ung thư cũng có thể gây ra bệnh viêm màng não

1.2. Viêm màng não ký sinh trùng

Bệnh viêm màng não do ký sinh trùng là một trong số các nguyên nhân gây viêm màng não tăng bạch cầu ái toan thường gặp nhất, nguyên nhân gây bệnh là do một ký sinh trùng nào đó. Người bị bệnh viêm màng não tăng bạch cầu ái toan là khi cơ thể có trên 10 bạch cầu ái toan/mm3 dịch não tủy hay thành phần bạch cầu ái toan chiếm hơn 10% các tế bào trong dịch não tủy. Nguồn bệnh lây nhiễm xâm nhập chủ yếu qua đường tiêu hóa do ăn uống các thức ăn còn sống có chứa mầm bệnh, ít gặp hơn có thể ký sinh trùng chui qua da khi con người tiếp xúc với đất hoặc nơi làm việc có mầm bệnh.

Những loại ký sinh trùng được biết có liên quan với bệnh viêm màng não gồm có: giun mạch (Angiostrongylus cantonensis), giun đầu gai (Gnathostoma spinigerum), sán máng (Schistosoma haematobium), nang sán heo (Cysticercus cellulosae), giun đũa chó/mèo (Toxocara canis/Toxocara catis), và sán lá phổi (Paragonimus westermani).

Thường gặp chủ yếu ở các đảo Thái Bình Dương, vùng Đông Nam Á, châu Phi và vùng Caribê. Ngoài ra còn có ở Nhật Bản và Trung Quốc.

3. Nguyên nhân gây bệnh viêm màng não ký sinh trùng

3.1. Bệnh do giun mạch 

Giun mạch (Angiostrongylus cantonensis) là tác nhân thường gặp nhất gây viêm màng não ký sinh trùng. Ấu trùng giun mạch có tính chất ưa thần kinh.

Ổ chứa: Chuột (Loài Bandicota và Rattus). Giun mạch sống ký sinh ở động mạch phổi của chuột nên được gọi là “giun ở phổi chuột”, chúng đẻ trứng trong các động mạch và nở ra các ấu trùng giai đoạn 1. Các ấu trùng này đi xuyên qua thành động mạch vào phổi rồi di cư lên các phế quản sau đó xuống ruột, thải ra ngoài theo phân.

Con người: ăn trúng ốc sên có mang ấu trùng chưa được nấu chín hay phải ăn rau sống có dính chất nhờn do ốc sên hay những loài nhuyễn thể khác tiết ra. Ở ruột, ấu trùng đi xuyên thành ruột di chuyển lên não và tủy sống, gây ra viêm màng não (nhưng rất hiếm khi gây tổn thương cho tủy sống và nhu mô não) và lên mắt, gây giảm thị lực hay làm mù một mắt.

Triệu chứng: Viêm màng não bạch cầu ái toan thường thấy sau 2 tuần và tử vong chỉ ở mức 2-3%. Ở người, trên bề mặt não và tủy sống, ký sinh trùng sẽ thành ấu trùng giai đoạn cuối mà không thể phát triển thành giun trưởng thành như ở chuột. Có một loại giun mạch khác là Angiostrongylus costaricensis, sống ký sinh trong các động mạch nhỏ mạc treo ruột ở vùng hồi-manh tràng, gây nên viêm ruột vùng hồi-manh tràng cho chuột, người là những ký chủ cuối cùng.

3.2. Bệnh do giun đầu gai

Ấu trùng giun đầu gai có thể di chuyển dưới da, đi đến những nội tạng, hệ thần kinh và ổ mắt.

Ổ chứa: Heo, chó, mèo….. Đây là một bệnh truyền từ động vật sang người, chúng bám lên thành ruột của một số loài động vật như heo, chó, mèo sau đó được thải ra phân rồi phát triển thành phôi bào trong môi trường nước, chúng phát triển bên trong các ký chủ trung gian (các loại cá, ếch, nhái, rắn nước).

Con người: khi ăn các loại thức ăn chế biến từ gia cầm, cá, rắn mang ấu trùng hay uống nước có ấu trùng không được nấu chín.

3.3. Bệnh nhiễm giun đũa chó và giun đũa mèo

Ổ chứa: Chó, mèo.

Con người: Ăn trúng những thức ăn bị nhiễm trứng giun này (do ruồi mang đến), hoặc nhiễm trứng giun từ bàn tay do tiếp xúc với đất nhưng không được rửa sạch trước khi ăn. Trong cơ thể người, ấu trùng của giun đũa chó, mèo có thể di chuyển đến nhiều vùng khác nhau, đến vùng nào thì có triệu chứng ở vùng đó.

Triệu chứng: ngứa da, sưng gan, tràn dịch màng tim hay màng phổi, mù mắt và viêm màng não.

3.4. Bệnh nang sán lợn

Chu trình vòng đời sống của ký sinh trùng sán lợn: sán lợn trưởng thành ký sinh trong ruột non của người (người là ký chủ cuối cùng), chúng đẻ ra trứng mang phôi bào và theo phân ra ngoài, khi lợn ăn vào (lợn là ký chủ trung gian) khi đến ruột trứng nở ra ấu trùng, ấu trùng xuyên qua thành ruột di chuyển khắp cơ thể con heo, chúng thường làm tổ ở các thớ thịt nạc heo tạo thành các nang sán (bệnh heo gạo/ lợn gạo).

Con người: Ăn phải “thịt lợn gạo” sống (nem chua) hay nấu tái thì ấu trùng sau đó sẽ phát triển thành sán trưởng thành ở trong ruột non. Hoặc ăn phải các thức ăn chưa được nấu chín bị nhiễm trứng sán mang phôi bào từ môi trường bên ngoài thì sẽ gây nên bệnh nang sán lợn. Ở người: từ trong ruột, các ấu trùng sán sẽ xuyên qua thành mạch xâm nhập vào mạch máu rồi di cư đến khắp nơi trên cơ thể gây ra những nốt cứng ở bắp thịt, gặp nhiều nhất là ở mô dưới da, não và mắt. Với trường hợp này, người là ký chủ trung gian.

Triệu chứng: làm tổn thương não với động kinh, gây giảm thị lực hay mù mắt…  

4. Triệu chứng của viêm màng não ký sinh trùng

Những triệu chứng thường gặp nhất là sốt và đau đầu (gặp hơn 90% bệnh nhân, thường đau nhiều vùng trán, hai bên thái dương, chẩm, cơn đau đáp ứng kém với thuốc giảm đau thông thường và có xu hướng đau nhiều về đêm), buồn nôn, nôn ói, có cảm giác lạ ở tay chân, đau mỏi cổ gáy, đôi khi cứng cổ. Ngoài ra, còn có những triệu chứng khác kèm theo như nhìn đôi (do bị liệt các dây thần kinh vận nhãn), làm giảm thị lực, yếu tay chân. Trong những trường hợp bệnh diễn tiến nặng thì bệnh nhân có thể hôn mê, thậm chí tử vong. 

5. Chẩn đoán xác định viêm màng não ký sinh trùng

Việc chẩn đoán viêm màng não do ký sinh trùng được dựa trên các triệu chứng lâm sàng, tiền sử tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ vùng dịch tễ của bệnh, xét nghiệm dịch não tủy.

Xét nghiệm công thức máu có thể thấy tăng hoặc không tăng bạch cầu ái toan, huyết thanh chẩn đoán ký sinh trùng dương tính mạnh, làm chọc dò dịch não tủy thấy tăng bạch cầu ái toan, xét nghiệm thấy có sự hiện diện của kháng thể chống ký sinh trùng trong dịch não tủy. Khi chụp cộng hưởng từ và chụp cắt lớp điện toán não bộ có thể thấy hình ảnh gợi ý của viêm màng não và hình ảnh não-tủy tổn thương có thể đi kèm.

Để chẩn đoán xác định viêm màng não ký sinh trùng, cần làm sinh thiết mô xác định có ký sinh trùng trong các tạng của ký chủ hay không.

6. Điều trị viêm màng não ký sinh trùng

Sử dụng những loại thuốc tiêu diệt ký sinh trùng. Người bệnh có cơn đau đầu không thuyên giảm ngay khi uống thuốc giảm đau, có nổi mẩn ngứa ở da, trước đây từng có thói quen ăn thức ăn sống (nem chua, rau sống), ăn những thức ăn chưa được nấu chín (tôm, cua, cá, ốc, nghêu, sò, thịt heo tái…), trong nhà có nuôi chó hay mèo, những trẻ em kém vệ sinh cần được thăm khám kỹ và sớm tại các cơ sở y tế có chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị đặc hiệu kịp thời. Việc phòng bệnh là quan trọng nhất và có thể được thực hiện dễ dàng, hiệu quả mà không tốn kém chỉ bằng các biện pháp rất đơn giản như rửa tay sạch trước khi ăn, ăn thức ăn cần được nấu chín và không để ruồi bu, không đi chân đất khi làm việc đồng áng.

Ds. Cao Chí Công

Tin Liên Quan

Hỗ trợ trực tuyến

028 38 30 23 45

Gọi điện SMS Liên hệ

028 38 30 23 45

Gọi điện SMS Liên hệ