Sán dải chó Dipylidium caninum

Dipylidium caninum là một loại sán dải (sán dây) thường sống ký sinh ở chó và mèo nhưng cũng có thể gặp ở người dưới dạng sán trưởng thành trong ruột non, nhất là trẻ em.

HÌNH THỂ SÁN DẢI CHÓ

Sán dải chó trưởng thành có màu hồng nhạt, kích thước dài từ 10 – 70 cm, có khoảng 175 đốt hình đốt dài hoặc elíp.

Đầu sán có hình thoi, kích thước từ 0,25 – 0,5 mm, có 4 đĩa hút hình chén. Vòi sán hình gậy, miệng của vòi có 1 – 7 hàng răng (móc), số hàng răng (móc) phụ thuộc vào tuổi của sán, có thể nhô ra hoặc thụt vào.

Các đốt ở gần đầu mảnh và ngắn, rộng khoảng 0,2mm; các đốt sán chưa trưởng thành gần cổ thì chiều rộng lớn hơn chiều dài, các đốt sán dần trở nên vuông hơn khi trưởng thành ở phần giữa và già ở phần cuối; những đốt già có kích thước khoảng 27 x 12mm có chứa trứng, mỗi đốt sán trưởng thành và già có chứa 2 cơ quan sinh dục đực, cái và có hai lỗ sinh dục nằm 2 bên của đốt sán. Tinh hoàn của những đốt sán trưởng thành có khoảng 100 – 200 nang trứng, mỗi nang trứng chứa từ 8 – 15 trứng. Buồng trứng có tuyến noãn hoàn, tử cung sán phát triển giống hình mạng lưới.

Trứng sán có vỏ mỏng, hình cầu, kích thước trung bình khoảng 35-40mm, có phôi sán chứa 3 đôi móc.

ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ

Vật chủ: đây là một loại ký sinh trùng hay gặp trên chó, mèo. Một số tài liệu có đề cập đến bệnh lây trên mèo hoang dã, mèo sống trong rừng nhiệt đới, mèo sống trong rừng cọ, chồn hương, cầy hương, linh cẩu, cáo, chó rừng, chó sống hoang dã hay nửa thuần hóa ở Australia. Con người cũng có thể nhiễm Dipylidium caninum.

Vật chủ trung gian truyền bệnh là: bọ chét Ctenophalides canis, C. felis felis, C. felis orientis.

Đối tượng nguy cơ: Trẻ em là những đối tượng có nguy cơ nhiễm nhiều nhất, đa số các ca nhiễm bệnh sán dải chó xảy ra ở trẻ em trong độ tuổi tập đi, có thể do phơi nhiễm hoặc tiếp xúc với các động vật trên hoặc tuổi “dung nạp” của trẻ.

Đường lây truyền: Những thú nuôi như chó, mèo bị nhiễm là do nuốt bọ chét có mang ấu trùng đuôi. Sự lây truyền bệnh xảy ra do vô tình nuốt bọ chét có mang ấu trùng đuôi có trong thực phẩm, nước uống, móng tay, tiếp xúc thân thiết với các thú cưng như liếm, hôn, giữa miệng của trẻ với miệng của chó, mèo là con đường lan truyền quan trọng để chuyển mầm bệnh từ lưỡi của chó, mèo sang người.

Phân bố: trên toàn thế giới. Ở người, nhất là trẻ em, nhiễm sán Dipylidium caninum được thống kê báo cáo tại nhiều quốc gia châu Âu, châu Mỹ, đặc biệt là Argentina và châu Á, bao gồm cả Việt Nam.

CHU TRÌNH PHÁT TRIỂN

Vòng đời con sán dải chó và quá trình xâm nhập gây bệnh cho người

Sán dải chó trưởng thành sống trong ruột non của vật chủ chính. Những đốt sán có chứa trứng rời ra thành từng đốt hoặc từng đoạn ngắn rồi sau đó đi xuống hậu môn và chui ra ngoài. Tuy nhiên, những đốt sán, đoạn sán khi bị tiêu hủy vẫn tìm thấy trứng trong phân. Khi trứng được giải phóng ra khỏi đốt sán và được phát tán ra môi trường. Bọ chét ăn trứng vào ruột, phôi 6 móc sẽ phát triển thành ấu trùng đuôi. Bọ chét khi mang ấu trùng sẽ có khả năng gây nhiễm. Các động vật có xương sống như chó, mèo …, người khi nuốt phải bọ chét có mang ấu trùng đuôi này vào trong ruột. Ở ruột non ấu trùng đuôi sẽ phát triển thành sán dây trưởng thành khoảng 1 tháng sau khi bị nhiễm.

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

Chó, mèo khi bị nhiễm thường không có biểu hiện triệu chứng, khi bệnh nặng thì chúng trở nên yếu và kiệt sức.

Triệu chứng trẻ khi nhiễm có thể từ nhẹ tới trung bình với những biểu hiện như: chán ăn, rối loạn tiêu hóa nhẹ, đau bụng, khó tiêu, tiêu chảy; khi bị nhiễm nhiều sán thì biểu hiện bệnh nặng hơn: trẻ mệt mỏi, nhứt đầu, giảm cân, đau bụng, ngứa xung quanh hậu môn, tiêu chảy, ói mửa, suy nhược, thiếu máu, động kinh.

CHẨN ĐOÁN

Chẩn đoán chủ yếu là dựa vào các đốt sán được tìm thấy hoặc là những đoạn đốt sán chui ra ở hậu môn hoặc trong phân. Trứng sán hiếm khi được tìm thấy trong phân. Hoặc chẩn đoán xét nghiệm bằng huyết thanh.

Một số trường hợp nên chẩn đoán đặc biệt (nhất là giai đoạn mạn tính), cần lưu ý một số tình trạng sau đây, nhất là những triệu chứng của rối loạn tiêu hóa mạn tính: bệnh Crohn’s, viêm đại tràng giả loét, bệnh Celiac, viêm ruột, hội chứng dạng ung thư (carcinoid syndrome), hội chứng đại tràng kích thích, sỏi mật, viêm tụy, bất dụng nạp lactose.

PHÒNG BỆNH

Phương pháp phòng bệnh cho người chủ yếu bằng truyền thông và giáo dục sức khỏe, rửa tay sạch trước khi ăn và chuẩn bị thức ăn, không nên tiếp xúc mật thiết với thú cưng, nên tẩy sán định kỳ cho chó, mèo, diệt bọ chét ở các thú nuôi bằng các loại thuốc như: Bayticol (flumethrin 6%) pha 1ml vào 2 lít nước tắm hay xịt cho chó, Prontline xoa lên chó, mèo trừ được bọ chét trong 2 tháng, vòng đeo cổ Preventef (diazenon) trừ được bọ chét trong 4 tháng, hoặc cho chó uống Program (lufenuron) định kỳ mỗi tháng 1 viên.

DS. Cao Chí Công

Tin Liên Quan

Hỗ trợ trực tuyến

028 38 30 23 45

Gọi điện SMS Liên hệ

028 38 30 23 45

Gọi điện SMS Liên hệ