Sán dải cá Diphyllobothrium latum gây bệnh cho người như thế nào?

Bệnh sán dải cá bắt đầu từ con người ăn cá sống hoặc thịt cá chưa nấu chín có chứa sán. Diphyllobothrium latum là sán dải có kích thước lớn nhất, sống ký sinh chủ yếu trong ruột non của con người. Ngoài ra, sán dải cá còn ký sinh ở chó, gấu và những loài động vật có vú ăn cá.

Hình thể con Sán dải cá Diphyllobothrium latum

D. latum trưởng thành là loại sán dài nhất ký sinh ở người, dài trung bình từ 3 – 10m, có khi dài đến 20m, có khoảng 3.000 – 4.000 đốt. Đầu nhỏ, thân dẹp, kích thước khoảng 2-3mm x 0,7-0,9 mm, có hai rãnh hút. Thân sán có màu trắng đục hoặc xám khói. Đốt sán D. latum trưởng thành có hình thang. Đốt sán già không rời khỏi thân sán như những loài sán dây khác, đốt sán D. latum có chiều dài ngắn hơn chiều ngang. Lỗ sinh dục ở giữa đốt nằm gần bờ trên, lỗ đẻ thông với tử cung, nằm cạnh lỗ dinh dục và thụt về phía sau. Tử cung có màu nâu, cuộn như bông hoa và nằm ngay trung tâm đốt sán. Trứng sán được đẻ từ lỗ đẻ rồi theo phân ra ngoài. Mỗi ngày sán có thể đẻ lên đến 1.000.000 trứng. Trứng D. latum không giống trứng sán dải khác mà giống trứng sán lá, vỏ mỏng, có nắp, kích thước 70 x 45 μm.

Quá trình phát triển của con Sán dải cá Diphyllobothrium latum

Trong quá trình phát triển, D. latum cần phải thông qua hai ký chủ trung gian sống dưới nước. Một là loài giáp xác (cyclops hay Diaptomus), trứng sán theo phân phát tán ra môi trường, gặp nước trứng nở thành ấu trùng lông (coracidium) sau đó được giáp xác nuốt và chuyển thành ấu trùng procercoid trong thân giáp xác. Ký chủ trung gian thứ hai của sán là loài cá (cá hồi, cá măng,..) ăn phải giáp xác nhiễm ấu trùng proceroid. Trong cơ thể cá, procercoid sẽ chuyển thành ấu trùng plerocercoid (còn gọi là sparganum) có hình giống con sâu. Nếu cá nhiễm ấu trùng bị loài cá lớn hơn ăn thịt thì ấu trùng plerocercoid sẽ sang cá lớn và vẫn ở trong trạng thái chờ cơ hội bị nuốt bởi ký chủ vĩnh viễn. Chu trình này sẽ được khép kín khi người hoặc  chồn, chó, mèo… ăn phải thịt cá có chứa ấu trùng plerocercoid. Vào đến ruột non, ấu trùng plerocercoid sẽ bám vào thành ruột bằng hai rãnh hút, chúng hấp thụ các chất dinh dưỡng qua thẩm thấu đặc biệt, sán dải cá hấp thụ vitamin B12 rất nhiều, phát triển thành sán trưởng thành trong khoảng 30 ngày. Một người có thể nhiễm nhiều sán, có khi nhiễm lên đến 70 – 80 con. D.latum có thể ký sinh cùng lúc với các loài sán khác (sán dải heo, bò) trong cùng một người. Sán trưởng thành sống khoảng 20 năm.

Biểu hiện khi nhiễm Sán dải cá Diphyllobothrium latum

Đa số bệnh nhân nhiễm D. latum thường không có biểu hiện triệu chứng khi nhiễm ít. Khi nhiễm nhiều thì bệnh sẽ có triệu chứng rõ ràng hơn như rối loạn tiêu hóa, bị đau bụng, mệt mỏi, liệt chi,…có thể dẫn đến những biến chứng nặng như tắc ruột, ói mửa ra nhiều thước sán gây nghẹt thở, có khi gây trụy tim mạch. Bệnh do sán dải D. latum có đặc điểm điển hình là gây ra hội chứng thiếu máu do thiếu hụt vitamin B12, kiểu Biermer, tăng sắc, hồng cầu to và non.

Chẩn đoán bệnh Sán dải cá Diphyllobothrium latum

Chẩn đoán bệnh được dựa vào triệu chứng lâm sàng, người thiếu máu có sống trong vùng lưu hành bệnh, xét nghiệm phân tìm trứng sán để chẩn đoán xác định bệnh.

Bệnh nhân nhiễm D. latum được điều trị bằng niclosamide hoặc praziquantel. Tuy nhiên praziquantel có một số tác dụng phụ như: nhức đầu, chóng mặt, mệt mỏi, đau bụng, buồn nôn và đôi khi gây dị ứng da… Tác dụng phụ của Niclosamide là rất ít, do thuốc không được hấp thu ở đường tiêu hóa. Khi sử dụng những loại thuốc này cần phải chắc chắn rằng đã diệt được đầu sán vì khi đầu còn sót lại trong ruột nó sẽ tiếp tục phát triển trở lại. Nếu bệnh nhân bị thiếu máu, dùng thêm vitamin B12 và sắt đến khi công thức máu được hồi phục.

Phòng bệnh Sán dải cá Diphyllobothrium latum

Phòng ngừa nhiễm D. latum bằng cách không ăn cá sống hoặc cá chưa được nấu chín. Nếu ăn sushi hay sashimi, đầu tiên cần đông lạnh cá ở -10 ° C (hoặc thấp hơn) trong khoảng hai ngày để diệt ấu trùng. Không phóng uế bừa bãi, trong nước (sông, hồ,….).

Khi đã vô tình ăn phải thức ăn có nghi ngờ có nhiễm sán, cách phòng bệnh tốt nhất là đi khám bệnh kiểm tra phân và xét nghiệm máu để sớm biết bạn có nhiễm bệnh Sán dải cáDiphyllobothrium latum hay không để có hướng điều trị kịp thời.

Ds. Cao Chí Công

Tin Liên Quan

Hỗ trợ trực tuyến

028 38 30 23 45

Gọi điện SMS Liên hệ

028 38 30 23 45

Gọi điện SMS Liên hệ