Bệnh sán chó (sán lãi chó) Echinococcus ở người

Bệnh Sán chó (sán lãi chó) có thuộc loài Echinococcus, có hai đại diện của nhóm này lây bệnh cho người là Echinococcus granulosus và Echinococcus multilocularis.

1. Nguồn lây truyền bệnh sán chó Echinococcus

Sán chó Echinococcus granulosus được tìm thấy ở Châu Phi, Châu Âu, Châu Á, Trung Đông, và cả Châu Mỹ. Sán chó Echinococcus granulosus trưởng thành dài từ 2-7mm, đầu có 4 đĩa hút, thân có 3 đốt, đốt cuối cùng chứa đầy trứng, sống trong ruột non của chó. Đốt già của sán lãi chó trưởng thành phóng thích ra trứng nằm lẫn trong phân chó, và ngay lập tức có khả năng lây nhiễm khi được thải ra môi trường bên ngoài. Trứng sán lãi chó có thể sống được vài tháng đến một năm trong đất. Nếu được kí chủ trung gian ăn, trứng sẽ nở thành phôi có 6 móc trong ruột non. Phôi xuyên qua thành ruột theo hệ tuần hoàn đi đến  nhiều cơ quan khác nhau trong cơ thể kí chủ trung gian, đặc biệt là gan và phổi. Kí chủ trung gian của sán chó Echinococcus granulosus là cừu, trâu, bò, dê và heo.

Ngứa chàm da của bệnh nhân nhiễm sán chó sau một tuần điều trị

2. Phương thức lây truyền bệnh sán chó Echinococcus

Khi kí sinh trong cơ quan, phôi 6 móc phát triển thành nang sán. Nang sán to ra nhanh chóng, có lớp vỏ dày bên ngoài, bên trong chứa nhiều đầu sán non  có móc và những nang sán con. Nếu chó ăn thịt kí chủ trung gian có nang sán sẽ bị nhiễm bệnh. Đầu sán non trong nang sẽ phát triển thành sán trưởng thành trong 32 đến 80 ngày, và bám vào thành ruột non. Người không phải là kí chủ chính mà chỉ là kí chủ phụ tình cờ của sán chó (sán lãi chó), và chỉ vô tình bị nhiễm do nuốt phải trứng trong đất, nước hoặc thực phẩm. Lúc đốt sán già chui ra ngoài hậu môn có thể làm chó ngứa, chúng sẽ liếm hậu môn, rồi liếm lên lông, và trứng sán dính ở đó. Người tiếp xúc chơi đùa với chó, vuốt lông mà không rửa tay dễ nuốt phải trứng sán. Người chăn nuôi trâu bò, cừu, heo… thường hay nuôi thêm chó để trông gia súc nên tạo thành điều kiện thuận lợi cho sán phát triển và dễ bị nhiễm bệnh hơn người không chăn nuôi. Sau khi vào cơ thể, phôi 6 móc thoát ra khỏi vỏ trong ruột non và phát triển thành nang sán trong nhiều cơ quan khác nhau. Nếu nang vỡ, những đầu sán non có thể tạo thành những nang sán thứ phát tại những nơi khác nhau trong cơ thể.

3. Biểu hiện bệnh sán chó Echinococcus

Nhiễm sán chó (sán lãi chó) thường không có triệu chứng trong nhiều năm cho đến khi nang sán phát triển đủ to để gây ra triệu chứng. Triệu chứng phụ thuộc vào cơ quan mà nang sán kí sinh. Nang sán chó (sán lãi chó) thường kí sinh trong gan và phổi, do đó bệnh nhân thường có triệu chứng ở hai cơ quan trên. Tuy nhiên tất cả các cơ quan khác đều có thể là mục tiêu của sán lãi chó. Khi nang sán vỡ sẽ gây nên phản ứng cơ thể như sốt, mề đay, tăng bạch cầu eosin, nếu nghiêm trọng có thể gây sốc phản vệ. Nang sán vỡ có thể làm lan tràn sán trong cơ thể.

Loài sán chó Echinococcus multilocularis phân bố trên toàn thế giới, nhưng chủ yếu ở các nước ở Bắc Bán Cầu như Châu Âu, Châu Á, và Bắc Mỹ. Sán chó Echinococcus multilocularis dài từ 1,2 đến 4,5 mm, có kí chủ chính là cáo, chó sói, và chó nhà. Chúng kí sinh trong ruột non của kí chủ. Đốt già của sán lãi chó phóng thích ra trứng nằm lẫn trong phân chó, và ngay lập tức có khả năng lây nhiễm khi được thải ra môi trường bên ngoài. Khác với sán chó Echinococcus granulosus, kí chủ trung gian của sán chó Echinococcus multilocularis là những loài gậm nhắm nhỏ. Nếu được kí chủ trung gian ăn, trứng sẽ nở thành phôi có 6 móc trong ruột non. Phôi xuyên qua thành ruột theo hệ tuần hoàn đi đến  nhiều cơ quan khác nhau trong cơ thể kí chủ trung gian, nhưng chủ yếu là đến gan. Phôi 6 móc phát triển thành một nang sán có thành mỏng, bên trong có nhiều ngăn, phát triển bằng cách nảy chồi. Nhiều đầu sán non trưởng thành trong nang sán này. Kí chủ chính nhiễm sán do ăn phải thịt hay nội tạng của kí chủ trung gian có chứa nang sán. Sau khi vào cơ thể đầu sán non sẽ bám vào thành ruột và trưởng thành sau 32-80 ngày. Người nhiễm bệnh do ăn phải trứng. Phôi 6 móc phóng xuyên thành ruột đến tạo kén ở gan. “Hiện tượng di căn” có thể xảy ra nếu đầu sán non được phóng thích và di chuyển đến các cơ quan khác như phổi, não, tim, xương… Nhiễm sán chó Echinococcus multilocularis thường xuyên xảy ra ở động vật, nhưng ở người hiếm xảy ra, hiếm hơn là nhiễm sán chó Echinococcus granulosus.

Nhiễm sán chó Echinococcus multilocularis tạo thành khối u tăng trưởng chậm, phá hủy nhu mô gan. Triệu chứng sớm thường thấy là đau bụng, và tắc mật. Khối u gan có thể bị chẩn đoán nhầm là ung thư gan. Đôi khi tổn thương lan đến phổi, lách và não có thể xảy ra. Không chữa trị có thể dẫn đến tử vong.

Chẩn đoán sán chó Echinococcus dựa vào các xét nghiệm hình ảnh học và huyết thanh chẩn đoán. Điều trị có thể kết hợp cả uống thuốc và phẫu thuật.

Bs. Nguyễn Phạm Diễm Kiều

PHÒNG KHÁM CHUYÊN KHOA
 KÝ SINH TRÙNG ÁNH NGA TP.HCM
 Chuyên trị bệnh giun sán - mẩn ngứa do giun sán
 ĐC: 402 An Dương Vương, P.4, Q.5, TP. HCM
 ĐT. 028 38 30 23 45 - Tổng đài: 0281080
 Lịch khám bệnh - Bản đồ chỉ dẫn 

Tin Liên Quan

Hỗ trợ trực tuyến