Ho lâu ngày không khỏi cần kiểm tra sán lá phổi

Nguy cơ mắc bệnh sán lá phổi ít ai ngờ tới

Tôm, cua là một trong những loại thực phẩm được nhiều người ưa thích. Món tôm, cua nướng có mùi vị rất hấp dẫn, kích thích sự thèm ăn nên thường làm cho nhiều người không thể bỏ qua được. Nếu ăn trúng phải loại tôm, cua nướng bị nhiễm bệnh nhưng chưa được xử lý chín kỹ thì người sẽ rước họa vào thân do nhiễm sán lá phổi với bệnh lý khá nguy hiểm. 

Sán lá phổi (tên khoa học: Paragonimus) là một loại sán ký sinh khi xâm nhập vào vật chủ, thông thường chúng tấn công vào vùng phổi nhưng cũng có thể xâm nhập gây ho kéo dài, ho không tìm ra nguyên nhân và làm tổn thương màng não, gây cơn đau đầu dữ dội, có thể làm teo dây thần kinh mắt, gây liệt nhẹ tay chân hoặc rối loạn tâm thần.

Vật chủ

Sán lá phổi là một loại bệnh mà con người và những loài động vật khác như chó, mèo, lợn, chồn, hổ, báo, chó sói, cáo, chuột… có thể bị nhiễm. Con người có thể bị nhiễm sán lá phổi, tuổi thọ trung bình của sán ký sinh trong người kéo dài từ 6 đến 16 năm. Tác nhân lây truyền bệnh còn là cua đá, khảo sát ở một số địa điểm ở Việt Nam cho thấy có tới hơn 90% số mẫu cua đá mang ấu trùng sán lá phổi, 100% người trước đây có ăn cua đá nướng nhiễm sán lá phổi. Số lượng người bị nhiễm sán lá phổi từ ăn cua đá được phát hiện nhiều.

Nơi sán lá phổi ký sinh

Phổi là nơi sán lá phổi thường ký sinh nhưng cũng có những trường hợp sán ký sinh ở dưới da, màng bụng, gan, màng phổi, ruột, tinh hoàn, não… khi sán ký sinh ở não, chúng có thể gây ra những cơn động kinh cho bệnh nhân. Sán lá phổi trưởng thành đẻ trứng ở những phế quản, trứng sán được phát tán ra ngoài theo đờm do bệnh nhân khạc nhổ ra môi trường ngoại cảnh và tiếp tục phát triển ở những vật chủ trung gian truyền bệnh như ốc, cua, tôm. Trứng sán sau một khoảng thời gian ở dưới nước, thường là 60 ngày (mùa lạnh) và 16 ngày (mùa nóng) sẽ phát triển thành ấu trùng lông. Ấu trùng lông sau khi rời khỏi trứng chúng tìm đến những loại ốc để ký sinh.

Sau khi xâm nhập vào ốc, ấu trùng lông sẽ phát triển thành bào ấu rồi trở thành những ấu trùng đuôi. Ấu trùng đuôi có thể bơi trong nước để tìm đến những loại cua và tôm nước ngọt để ký sinh là vật chủ trung gian thứ hai của sán lá phổi. Ở cua, ốc, tôm ấu trùng sán lá phổi sống ký sinh dưới dạng nang trùng ở cơ ngực. Sau khoảng thời gian từ 45-54 ngày xâm nhập vào ốc, cua, tôm nang trùng có khả năng gây nhiễm bệnh cho con người. Nếu người ăn trúng ốc, cua, tôm nướng, chưa được nấu chín có chứa nang trùng sán lá phổi, nang trùng sán lá phổi sẽ đi tới ruột non, chui qua thành ống tiêu hóa tới xoang bụng, chúng ở lại xoang bụng khoảng 30 ngày rồi sau đó đi xuyên qua màng phổi từng đôi một, chúng phát triển lớn lên thành sán trưởng thành ký sinh ở phổi.

Triệu chứng bệnh lý

Sán lá phổi sống ký sinh trong cơ thể người hay động vật sẽ gây ra những ổ áp xe bằng đầu ngón tay trong những nhánh phế quản nhỏ của phổi, đôi lúc ở phổi hoặc các nội tạng khác và gây nên những triệu chứng bệnh lý đặc hiệu. Biểu hiện triệu chứng đặc hiệu của bệnh lý ở hầu hết các trường hợp mắc bệnh sán lá phổi là gây ra áp xe ở trong phổi, làm chảy máu và ho ra máu; một số trường hợp sán ký sinh ở màng phổi gây tràn dịch màng phổi. Triệu chứng người bị nhiễm ho ra máu thường kéo dài, tiến triển từng đợt cấp tính; máu ho thải ra bên ngoài thường có màu rỉ sắt, nâu hoặc đỏ; đa phần người bệnh không sốt trừ trường hợp có bội nhiễm. Triệu chứng tức ngực, khó thở là biểu hiện không đặc hiệu và dấu hiệu tràn dịch màng phổi khi có sán ký sinh trong màng phổi, cơ thể ít suy nhược. Khi xét nghiệm cận lâm sàng có thể tìm thấy trứng sán trong đờm hoặc trong dịch màng phổi, một số trường hợp có thể tìm thấy trong phân. Hầu hết bệnh nhân đều có bạch cầu ái toan tăng cao. Trong phim chụp X quang phổi có thể thấy tổn thương phổi biểu hiện bằng các nốt mờ, mảng mờ có hang nhỏ luôn là biểu hiện chủ yếu; hạch phổi có thể bị sưng to và các tổn thương ở phổi thường thấy ở vùng thấp nhiều hơn.

Chẩn đoán sán lá phổi 

Chẩn đoán bệnh chủ yếu dựa vào triệu chứng lâm sàng đặc thù như ho ra máu, tràn dịch màng phổi… Cần kết hợp với yếu tố dịch tễ có liên quan đến vùng có bệnh sán lá phổi lưu hành. Chẩn đoán xác định bệnh khi tìm thấy trứng sán lá phổi trong đờm, trong dịch màng phổi hoặc trong phân. Ngoài ra, cần làm thêm một số xét nghiệm hỗ trợ cho việc chẩn đoán bệnh sán lá phổi như chụp phim X quang phổi, làm công thức máu để kiểm tra chỉ số bạch cầu ái toan; có thể làm xét nghiệm sinh học phân tử, miễn dịch học… 

Phòng bệnh sán lá phổi

Để phòng chống bệnh sán lá phổi có hiệu quả thì cần thực hiện nguyên tắc cắt đứt các mắt xích trong vòng đời sinh học của chúng. Tuy nhiên trên thực tế, biện pháp hiệu quả nhất là phối hợp công tác truyền thông và giáo dục sức khỏe cho cộng đồng người dân để nâng cao nhận thức và hiểu biết, chuyển đổi hành vi với khẩu hiệu và hành động là “không ăn tôm, cua chưa nấu được chín kỹ; đặc biệt là tôm, cua nướng”. 

DS. Cao Chí Công

Tin Liên Quan

Hỗ trợ trực tuyến

028 38 30 23 45

Gọi điện SMS Liên hệ

028 38 30 23 45

Gọi điện SMS Liên hệ