Bệnh Sán Lãi Chó, Nguyên Nhân Triệu Chứng Và Cách Trị Bệnh Sán Lãi Chó

Benhgiunsan.com Sán trưởng thành rất bé, dài 3 – 6 mm, đầu có 4 đĩa hút và một hang móc đôi, cổ rất ngắn; than gồm 3 đốt, đốt sán cuối cùng có vài trăm trứng, kích thước 45 x 35 mcm, rất giống trứng Toenia spp.

Bệnh cảnh do ấu trùng Echinococcus granulosus, một loại sán vải bé ký sinh đường ruột loại ăn thịt, chủ yếu là chó.

Tác nhân gây bệnh sán lãi chó

Sán trưởng thành rất bé, dài 3 – 6 mm, đầu có 4 đĩa hút và một hang móc đôi, cổ rất ngắn; thân gồm 3 đốt, đốt sán cuối cùng có vài trăm trứng, kích thước 45 x 35 mcm, rất giống trứng Toenia spp.

Sán lãi chó trưởng thành sống trong ruột non chó, chó sói, chó rừng, chồn đôi khi mèo, và những thú ăn thịt khác. Các động vật này nhiễm sán khi ăn những cơ quan ( phổi…) nhiễm ấu trùng sán của động vật ăn cỏ như trâu, bò, cừu, ngựa, heo…v.v.

Trứng sán lãi chó khi rời cơ thể ký chủ vĩnh viễn có thể sống được vài tuần cho đến vài tháng ở ngoại cảnh (đất, cỏ, rau …).

Khi các động vật ăn cỏ nuốt phải trứng sán lãi chó, hoặc khi người ta ăn rau sống nuốt trứng, sáu móc sán lãi chó sẽ ra khỏi trứng và chui vào vách ruột non, từ đó, theo mạch bạch huyết hoặc máu về tim và đuọc đưa đi khắp nôi trong cơ thể.

Ở các nơi mà sán lãi chó di chuyển đến ( phổi, gan, lách, não…), các phôi 6 móc lớn dần thành ấu trùng có dạng bướu (hydatid cyst),sau 5 tháng có thể lớn đến 10mm.

Những bướu tăng trưởng đủ độ thường có đường kính 1 – 7 cm, có những bướu lớn đến 20cm. Cắt ngang một bướu, từ ngoài vào trong ta thấy.

– Màng phiến ( laminated membrane ): không nhân, dầy khoảng 1mm, gồm nhiều lớp cuticule do màng sinh mầm tiết ra hoạt động như một màng thẩm thấu chọn lọc.

– Lớp sinh mầm ( germinal layer ), rất mỏng, dễ vỡ, tạo bởi một lớp hợp bào, có nhân, sinh ra các đầu sán, các bọc sinh mầm.

– Bọc sinh mầm ( brood capsule ), bên trong các đầu sán.

– Bướu con (daughter cyst ): các bọc sinh mầm tách khỏi màng sinh mầm và tiết ra màng phiến

– Cát sán ( hydatid dand ): chính là những đầu sán rơi thành lớp xuống đáy bướu. Một bướu sán tăng trưởng đủ độ có thể có đến 2.000.000 đầu sán

– Bên trong bướu là một dịch chất vô khuẩn không màu hoặc màu vàng nhạt.

Bướu sán có thể lón dần như một bướu lành, thường đến một mức độ nào đó sẽ ngừng tăng trưởng, chết và khô lại.

Có trường hợp bướu mất hết đầu sán và không còn tính lây nhiễm ( sterile cyst )

Dịch tễ học bệnh sán lãi chó

Sán lãi chó hay gặp ở những xứ có nuôi cừu: Alaska, Nam Mỹ, Nam Phi, Tây và Nam châu Âu, Libăng, Syria, Algeria, Nam châu Úc, Tân Tây Lan, Trung Á, Bắc Trung Quốc. Cần chú ý đến KST này khi Việt Nam bắt đầu phát triển nuôi cừu lấy long, đã có thấy Echinococcus granulosus ở nước ta

Những người liên hệ mật thiết với chó ( người chăn cừu ) có nguy cơ nhiễm ký sinh trùng cao hơn. Thường người nhiễm vì vuốt long chó, trứng sán dính lên bàn tay và vào cơ thể người khi người này ăn bốc. Những thú ăn cỏ như cừu, trâu, bò, dê…ở những cánh đồng do chó trông thường có tỉ lệ nhiễm cao.

Biểu hiện lâm sàng bệnh sán lãi chó

Triệu chứng của bệnh sán lãi chó tùy thuộc vào nơi bướu sán ký sinh. Người ta ước lượng khoảng:

– 66% bướu ở gan và phúc mạc

– 22% bướu ở cổ

– 3% bướu ở thận

– 2% bướu ở xương

– 6% bướu ở những cơ quan khác như bắp thịt, lách, mắt, tim, tuyến giáp…

Cơ thể ký chủ phản ứng bằng cách thành lập mô sợi bao quanh bướu. Bướu lớn dần lên, chén ép các mô quanh đó, khiến các tế bào bị teo và chết đi. Mạch máu ở gần bướu có thể bị xói mòn gây xuất huyết. Bướu ở đại phúc mạc có thể làm xoắn, nghẽn mạch máu, đưa đến hoại tử.

Hơn 75% bướu gan được tìm thấy ở thùy phải, tiến triển dần xuống ổ bụng. Sự chèn ép các ống dẫn mạch có thể đưa đến vàng da. Khi bệnh nhân ho hay gắng sức vận động, hoặc khi đang mổ, bướu có thể vỡ; các đầu sán phát tán rộng rãi ra các cơ quan khác, 2 – 5 năm sau bắt đầu có các triệu chứng của các bướu thứ phát.

Khi bướu ở tim trái vỡ, các đầu sán chuyển đi lên não, lách, thận, gan và các cơ quan khác; bướu ở tim phải cho các đầu sán di chuyển qua phổi.

Những bướu quanh khí quản thường vỡ khi bệnh nhân ho, bướu vỡ không hoàn toàn, nhiễm khuẩn thứ cấp tạo nên những apxe mạn tính.

Bướu ở não tạo nên hội chứng tăng áp lực nội sọ và động kinh kiểu Jackson.

Bướu ở thận làm đau lưng ( intermitten pain ), tiểu ra máu…

Bướu ở lách làm đau cạnh sườn và làm xương sườn gồ lên.

Khi bướu nằm trong vùng chậu ( pelvis ), gõ bụng cho thấy có vùng âm đục và âm vang.

Bướu trong đốt xương sống có thể gây tổn thương tủy sống.

Bướu ở các xương dài, xương chậu, xương sườn phát triển theo khoảng trống của tủy xương, ăn mòn dần mô xương. Trong xương có nhiều bướu nhỏ, dịch chất rất ít hoặc không, cũng không có đầu sán. Các xương có sán ký sinh trở nên xốp, dễ gãy.

Khi bướu vỡ thường có những triệu chứng dị ứng như ngứa, nổi mề đay, liền sau đó nhiệt độ cơ thể tăng giảm bất thường, rối loạn tiêu hóa, khó thở, tim tái, ngất xỉu, hôn mê; nếu dịch chất thoát vào máu, bệnh nhân bị shock phản vệ, có thể chết. bạch cầu toan tính (BCTT) trong máu tăng khoảng 50% trường hợp.

Sau một vài năm, bướu chết và hóa vôi. Tiên lương bệnh tốt khi bướu có thể mổ được, xấu trong các trường hợp: bướu không mổ được có nhiễm khuẩn thứ cấp (3) bướu đã vỡ và tạo các bướu chuyển di ở các cơ quan khác, bướu ở xương.

Chẩn đoán bệnh sán lãi chó

Nghĩ đến bệnh sán lãi chó khi có một bướu lành đang tiến triển, bệnh nhân có tiền sử qua vùng nội dịch và gần gũi với chó.

Chụp X quang chẩn đoán bệnh sán lãi chó

Có giá trị với các bướu ở phổi và các bướu đã hóa vôi

Chụp hình gan bằng Phương pháp đồng vị phóng xạ. (scanning)

Cho phép phát hiện các bướu không hóa vôi

Chẩn đoán ký sinh học bệnh sán lãi chó

Tìm đầu sán bọc sinh mầm, bướu con trong đàm, nước tiểu…Tuyệt đối không được chọc hút bướu sán.

Chẩn đoan miễn dịch bệnh sán lãi chó

Thử nghiệm bì Casoni: ( IDRde casoin )tiêm nội bì 0,1 ml dịch chất lấy ở bướu sán, 20 phút sau đọc phản ứng. Có thể dung kháng nguyên chiết chất từ Dipylidium canimum hoặc cysticercus cellulosae.

Phản ứng dương khi nơi tiêm nổi một vết sẩn (papule) diện tích lớn hơn hay bằng 1,6cm2. Phản ứng (+) trong hơn 85% các trường hợp có bướu sán và 18% dương sai với một số bệnh khác.

Ý nghĩa: phản ứng Casoni tiếp tục (+) hàng năm sau khi mổ, hoặc sau khi bướu chết, hóa vôi. Phản ứng (-): không có bệnh.

Thử nghiệm cố định bổ thể (CFT): kháng nguyên là dịch chất của bướu. Phản ứng (+) trong 80 – 90% các trường hợp có bướu, (-) khi bướu chết, hóa vôi. Thử nghiệm này được dùng để kiểm tra khả năng còn sót bướu sau khi mổ.

Thử nghiệm kết bông bentonite ( bentonite flocculation test ) và ngưng kết hồng cầu gián tiếp ( indirect hemagglutination )

BFT (+) khi hiệu giá trên 1/5

IFA (+) khi hiệu giá trên 1/400

Các phản ứng này thường được ưa chuộng, chúng cho phản ứng (+) trong 82% trường hợp bướu ở gan và 33 – 50% bướu ở phổi.

Các phản ứng dương sai với xơ gan, lupus, thận hư ( néphrose ) và đa u tủy (myeloma multiple ).

Xét nghiệm máu chẩn đoán bệnh sán lãi chó tại phòng khám Ánh Nga

Xét nghiệm máu bằng phương pháp ELISA là tìm IgE đặc hiệu bằng các kỹ thuật miễn dịch hấp phụ gắn men ( ELISA), dị ứng hấp phụ phóng xạ (RAST) hay phóng hạt bạch cầu kiềm tính (dégranulation des basophiles) làm tăng độ nhạy và đặc hiệu của chấn đoán miễn dịch về bệnh này.

Các phươn pháp miễn dịch học khi kết hợp với siêu âm cắt lớp (échotomographie) tỏ ra rất hữu hiệu trong việc tầm soát những người mang bướu sán tiềm ẩn trong vùng nội dịch.

Điều trị bệnh sán lãi chó

Cho đến nay, điều trị chủ yếu vẫn là giải phẫu; phẩu thuật thường làm là bóc cả bướu đi (énucleation). Trước khi làm, phải thận trọng hút nước trong bướu, bơm dung dịch formalin 10% vào để diệt đầu sán và màng sinh mầm.

Với những bướu to, nhiễm khuẩn, phải đem miệng bướu ra ngoài da ( marsupialisation ).

Điều trị nội khoa bệnh sán lãi chó tại phòng khám ký sinh trùng Ánh Nga

Dùng trong những trường hợp không giải phẩu được, hoặc những trường hợp bướu chuyển đi. Sử dụng thuốc mebendazole, flubendazole, albendazole hay niclosamide.

Albendazole (Zentel) thường được dùng ở liều 14mg/kg/ngày ( 600 – 700mg/ngày ) trong 28 ngày.

Điều trị sinh học (biologic therapy) bệnh sán lãi chó

Đây là phương pháp Nam Mỹ, dủng cho các trường hợp không phẩu thuật được: tiêm cho bệnh nhân nhiều lần dịch chất của bướu ( lấy từ thú gây nhiễm trong phòng thí nghiệm ),dần dần bướu thu nhỏ lại, bệnh nhân khá hơn.

Dự phòng bệnh sán lãi chó

– Trong vùng nội dịch:không cho chó đến gần những lò sát sinh, không cho chúng ăn thịt, cơ quan động vật còn sống.

– Mỗi năm cho chó xổ sán 1 – 2 lần.

– Giữ vệ sinh cá nhân.

BS. Nguyễn Ngọc Ánh

Phòng Khám Quốc Tế Ánh Nga

PHÒNG KHÁM CHUYÊN KHOA KST SÀI GÒN
CHUYÊN GIA VỀ NGỨA VÀ GIUN SÁN
ĐC: 402 An Dương Vương, P.4, Q.5, TP. HCM
ĐT. 028 3830 2345 – Lịch khám bệnhXem bản đồ
Hoặc Tổng đài: 0281080

Tin Liên Quan

Hỗ trợ trực tuyến

028 38 30 23 45

Gọi điện SMS Liên hệ

028 38 30 23 45

Gọi điện SMS Liên hệ