Bệnh ấu trùng sán nhái và những điều cần biết

Ấu trùng sán nhái Sparganum là tên gọi chung của ấu trùng của những loài Spirometra, bao gồm: S. mansoni, S. ranarum, S. Mansonoides, S. erinacei, S. decipiens, S. Houghtoni và S. proliferum. Bệnh do những loại ấu trùng này gây ra gọi là Sparganosis.

Các ấu trùng sán nhái có hình dạng như một dải băng màu trắng, chiều rộng khoảng 3 mm và chiều dài có thể lên tới 30 cm. Sparga là một ấu trùng thân rắn, có các hấp khẩu (hai đường rãnh dọc) thay vì những giác hút, không có bàng quang. Ấu trùng gồm một chuỗi các đốt và không phân đoạn, dài từ 20 – 30 cm, có vỏ dày và các bó sợi cơ dọc rải rác khắp trung mô.

Thịt ếch nhiễm sán

Nguồn truyền bệnh

Chó và mèo là vật chủ chính của sán trưởng thành. Các vật chủ trung gian đầu tiên là loài Cyplops sp. và những loài giáp xác nước ngọt. Các vật chủ trung gian thứ hai là chim và động vật có vú, động vật lưỡng cư, bò sát. Người được xem là vật chủ trung gian tình cờ. Rắn và nòng nọc, ếch là những vật trung gian truyền bệnh. Ở người, sparga có thể được tìm thấy ở nhiều cơ quan trong cơ thể như: khoang bụng, khoang màng phổi, màng tim, mắt, nội tạng và hệ thống thần kinh trung ương.

Đường lây truyền bệnh

Người nhiễm Sparga qua ba đường chính: uống nước có nhiễm Cyplops sp. Nhiễm ấu trùng sán, do ăn thịt rắn, ếch, nhái…nấu chưa chín, do đắp thịt rắn hay thịt ếch lên vết thương hở hoặc các vùng tổn thương khác, hoặc mắt. Ngoài ra con người có thể nhiễm Sparga do bơi lội trong nước, và do ấu trùng procercoid xâm nhập qua da.

Chu trình phát triển

Vòng đời sán nhái và quá trình xâm nhập gây bệnh cho người

Sán trưởng thành sinh sống trong ruột non của chó, mèo. Tại ruột, sán phóng thích trứng, trứng theo phân ra ngoài môi trường, gặp nước chúng nở ra ấu trùng lông, sau đó chúng bị Cyplops sp nuốt biến thành plerocercoid khoảng 3 tuần sau. Khi Cyplops bị nòng nọc ăn, vào đến ống tiêu hóa, ấu trùng plerocercoid chui qua thành dạ dày đến các cơ rồi biến thành sparganum hình dây băng trắng có độ dài khoảng 3cm ở ếch, nhái. Các vật chủ khác như rắn, chuột, lươn, gà nuốt Cyplops, ký sinh trùng này cũng chỉ ở dạng sparganum. Khi chó, mèo, ăn các vật chủ trung gian hay vật chủ chờ thời này, sparganum sẽ trở thành sán trưởng thành trong ruột non của chúng.

Thời gian ủ bệnh từ 20 ngày đến 14 tháng. Tuy nhiên, ấu trùng sán thể tồn tại trong cơ thể người nhiều năm hoặc thậm chí vài chục năm trước khi xuất hiện các triệu chứng.

Biểu hiện lâm sàng

Bệnh sparganum ở mắt: sau khi đắp thịt ếch khoảng 10 ngày, bệnh nhân cảm thấy khó chịu ở mắt, đau nhức mắt, cử động nhãn cầu khó khăn, giảm thị lực. Tùy vào nơi ký sinh của sparganum ở mắt, người bệnh có thể bị lồi mắt, viêm loét giác mạc, viêm dây thần kinh thị giác, phù mi mắt, bệnh nhân thấy xốn mắt, giảm thị lực, cử động nhãn cầu khó khăn. Nếu không kịp thời chữa trị dây thần kinh thị giác viêm nặng có thể gây mù.

Sparganum có thể sống hằng năm, triệu chứng chúng gây ra có lúc giảm nhưng có thể xảy ra nhiễm trùng phụ bất cứ lúc nào.

Bệnh sparganum ở mô: khi nuốt phải sparganum, đến ruột sparganum chui qua thành ruột, di chuyển dần ra da, chúng có thể gây đau và ngứa, khi đã định vị chúng gây áp xe. Các vị trí thường gặp như cơ ngực bụng, đùi, mô ở dưới da. Ngoài ra, nhiều người có thể gặp sparganum ở mô dưới phúc mạc màng phổi, não, bàng quang, bìu….

Chẩn đoán

Dựa vào các hình ảnh lâm sàng: chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT) là hữu ích trong việc chẩn đoán sparganosis.

Chẩn đoán xác định: phải thấy sparganum từ vết thương.

Trong trường hợp sparganosis ở não, chẩn đoán bằng các xét nghiệm ELISA dịch não tủy hoặc huyết thanh, nhưng chẩn đoán thường được thực hiện sau khi phẫu thuật.

Người có tiền sử có đắp thịt ếch lên mắt cũng như hay ăn thịt rắn, chuột, lươn nấu chưa chín là những yếu tố quan trọng cho chẩn đoán.

Điều trị

Diệt ký sinh trùng sán nhái bằng cách phối hợp điều trị nội khoa và ngoại khoa. Nội khoa dùng thuốc diệt sán uống theo liều lượng dựa vào mức độ nặng, nhẹ của bệnh và dựa vào cân nặng của bệnh nhân. Ngoại khoa sẽ phẫu thuật rạch và gắp sparganum ra nhưng thao tác cần nhanh vì ấu trùng có thể di chuyển đi chỗ khác.

Phòng bệnh sán nhái

Khuyến cáo cho người dân hiểu về sự nguy hiểm từ việc uống nước từ ao, hồ. Cải thiện nâng cấp cơ sở hạ tầng y tế công cộng để cho tất cả mọi người dân đều có thể tiếp cận với nguồn nước sạch. Không khuyến khích việc dùng động vật có khả năng nhiễm bệnh cho mục đích y tế. Từ bỏ thói quen ăn ếch và rắn chưa được nấu chín..

DS. Cao Chí Công

Tin Liên Quan

Hỗ trợ trực tuyến

028 38 30 23 45

Gọi điện SMS Liên hệ

028 38 30 23 45

Gọi điện SMS Liên hệ